طراحی وب سایت

علم اخلاق1 از واژه یونانی ethose به مفهوم «منش» اخذ شده است؛ اخلاق2 نیز به واژه یونانی mores باز می گردد. اخلاق، دستگاهی از عقاید موجود در جامعه درباره باور، منش و رفتار افراد است و این که افراد آن جامعه چه رفتار و منشی باید داشته باشند [1]. اخلاق با فلسفه اخلاق3 یا علم اخلاق تفاوت دارد. حکیم اخلاقی به ارزش ها توجه می کند. او تعیین می کند که چه رفتارهایی خوب است و باید انجام داد و چه رفتارهایی ناپسند است و نباید انجام داد. در واقع، قلمرو کارش بایدها و نبایدهاست؛ اما، فلسفه اخلاق یک نوع پژوهش فلسفی در علم اخلاق است. فیلسوف اخلاق سوال نمی کند که چه چیزی خوب است یا چه کاری درست است؟ این مسائل به اخلاق گرایان4 مربوط است. فلیسوف (اخلاق) می پرسد که واژه خوب چه معنایی دارد [1]. اخلاق جهت نظم و ترتیب در وجوه مختلف فناوری اطلاعات اعمال می شود. امروزه، تنگناهایی اخلاقی در جامعه اطلاعاتی ظهور یافته است که به 5 دسته طبقه بندی می شوند: 1- حقوق اطلاعات5: زمانی که از داده های خصوصی فردی، بدون کسب اجازه از او، استفاده می شود یا داده های خصوصی او، به دلیل عدم وجود سیستمی امن، دزدیده می شود، فرد می تواند از حقوق تدوین شده در این زمینه استفاده کند. حقوق اطلاعات مطلق نیست و به جنبه های مختلف اخلاقی، اجتماعی و سیاسی مرتبط است. مجموعه ای از اصول داده های خصوصی، توسط اداره کمیسران محرمانگی6 در هنگ کنگ مطرح شده است که به طور خلاصه به 6 اصل از آن اشاره می شود [2]: الف- هدف و رفتار گردآوری داده: داده ها باید به روشی درست، منطقی و قانونی گردآوری شوند. کاربران داده ها، این که چه داده هایی گردآوری می شوند و چگونه استفاده خواهند شد را باید به صاحبان داده ها توضیح دهند. ب– صحت و مدت زمان نگهداری: داده های شخصی باید صحیح و به روز شده نگهداری شوند و بیش از مدت زمان لازم نگهداری نشوند. ج– استفاده: داده ها باید فقط برای هدفی که گردآوری شده اند؛ استفاده شوند. هر استفاده دیگر، مشروط به توافق با صاحبان داده ها است. د– امنیت: معیارهای امنیتی مناسب باید برای داده های شخصی استفاده شود. ه– دسترس پذیری اطلاعات7: کاربران داده ها باید به نوع داده هایی که ذخیره کرده اند؛ دسترسی داشته باشند و به این که برای چه استفاده می کنند؛ آگاه باشند. و– دسترسی8: صاحبان داده ها دارای حق دسترسی به داده های شخصی خود هستند تا صحت داده ها را بررسی کنند. 2- مالکیت فکری9: مالکیتی معنوی است که شامل حق ثبت اختراع10، حق نشر11، اسرار تجاری12 و علامت تجاری13 است. در جامعه دیجیتالی باید قوانینی برای حمایت از مالکیت فکری وجود داشته باشد. حفاظت از مالکیت فکری بر روی اینترنت، بسیار مشکل است؛ زیرا شناسایی و پیگیری سوء استفاده ها، حتی گاهی غیرممکن است. حقوق مالکیت فکری به جنبه های مختلف اخلاقی، اجتماعی و سیاسی مرتبط است. قوانین لازم برای حمایت تمامی جنبه های مالکیت فکری در فضای حقیقی و مجازی در جامعه، باید وجود داشته باشد. جامعه نیز باید قوانین وضع شده را بپذیرد. سازمان ها باید با استفاده از سیستم های it و به روز کردن آنها، سیستم های کارا و با کیفیت به کاربران تحویل دهند در رابطه با حقوق اطلاعات و مالکیت فکری، یکی از اصول عام اخلاقی به نام «نه مجانی14» را می توان مطرح کرد. این اصل بدین مفهوم است که هر شیء، ملموس و غیرملموس، دارای مالکی است. اگر فردی بخواهد از آن شیء استفاده کند؛ باید هزینه آن را به مالک بپردازد. به عبارتی دیگر هر چیز دارای قیمتی است. 3- مسوولیت ها و کنترل15: در جوامع باید قوانینی برای حمایت از حقوق اطلاعات خصوصی و مالکیت فکری وجود داشته باشد و اجرا شود. افرادی که با وجود عدم اختیار یا مالکیت، از اطلاعات استفاده می کنند؛ باید مسوولیت تصمیم و کنش خود را بپذیرند و در صورت لزوم برای پرداخت جریمه به افرادی که از این تصمیم یا کنش متضرر شده اند؛ اقدام کنند. از منظر اخلاقی، افراد یا سازمان هایی که محصولات دیجیتالی تولید و عرضه می کنند؛ علاوه بر اخلاقی بودن محصولات، باید مسوولیت های نتایج استفاده آنها را نیز بپذیرند. از منظر اجتماعی نیز، جامعه باید توسعه سیستم های اطلاعاتی را حمایت کرده و بپذیرد. دولت نیز باید تضادهای میان کاربران فناوری اطلاعات و توسعه دهندگان آن را حل کرده و قوانین لازم برای حمایت از افراد و سازمان ها را وضع کند. 4- کیفیت سیستم: سیستم های فناوری اطلاعات (it) باید منطبق با استاندارهای بالایی باشند تا کیفیت مطلوبی داشته باشند. سازمان ها باید سیستم های it خود را به طور مستمر بهبود دهند. استفاده از اینترنت، به عنوان بستر پیاده سازی سیستم های it، بهترین گزینه برای بهبود آنهاست. از دید اخلاقی، تولیدکنندگان سیستم های it باید اخلاقی رفتار کرده و سیستم هایی کارآ و با کیفیت به کاربران تحویل دهند. از دید اجتماعی، جامعه باید توقع سیستم هایی با قابلیت اطمینان بالا را داشته باشد؛ چنین سیستم هایی باعث ارتقای بهتر جامعه می شود. از دید قانونی نیز باید قوانینی در خصوص کیفیت و قابلیت اطمینان سیستم ها وضع و اجرا شود. 5- کیفیت زندگی: برخورداری جامعه از فناوری اطلاعات، از فرهنگ و رفتاری حمایت می کند که منجر به بهبود کیفیت زندگی افراد جامعه می شود. برای توجیه این مطلب از منظر اخلاقی، قاعده مطلوبیت16 قابل طرح است. براساس این اصل اخلاقی، بهترین عمل آن است که بیشترین فایده را به اکثر مردم برساند. به عبارت دیگر، توسعه سیستم های it با کیفیت مناسب باعث افزایش بهروه وری سازمان ها و در نتیجه بهبود کیفیت زندگی می گردد. در مقابل، تنگناهای مطرح شده فوق، روندهای فناوری اطلاعات باعث تشدید این نوع مشکلات می شوند که به شرح زیر بیان می شود: الف- قابلیت های کامپیوتر: سرعت پردازش کامپیوتر را روزبه روز در حال افزایش است. ب- قیمت کامپیوتر: که با حافظه های قوی با گذر زمان در حال کاهش است. ج- تحلیل داده ها: به دلیل پیشرفت فناوری ها، تحلیل داده ها سریع تر و آسان تر شده است. تحلیل داده ها در حوزه های مختلفی مثل تحلیل روند بازار، پژوهش و فناوری و بسیاری موارد دیگر استفاده می شود. امکان تحلیل داده ها، امکان سوء استفاده ها را نیز افزایش می دهد. د- شبکه و اینترنت: بیش از 4/1 میلیارد کامپیوتر از طریق اینترنت به یکدیگر مرتبط هستند و افراد می توانند از کامپیوتر خود به کامپیوترها و داده های بسیاری دسترسی داشته باشند. از آنجا که اینترنت، وسیله ارتباطی گسترده ای است؛ آزادی تفکر را افزایش می دهد. حرف از آزادی بیان و قلم بسیار شنیده ایم؛ حال آن که این آزادی ها بدون وجود ارتباطات ممکن نخواهد بود. کانت17 در سال 1968 بیان می کند که "چگونه به درستی می توان فکر کرد؛ هنگامی که با دیگران فکر نمی کنیم یا تفکراتمان را در ارتباط تبادل نمی کنیم". تفکر، فرایندی اجتماعی است و بدون ابزارهای ارتباطی و جهانی ممکن نخواهد بود. علاوه بر آن، باید گفت که رعایت مهم ترین اصل اخلاقی که قاعده طلایی نامیده می شود بر همگان واجب است. این قاعده بدین قرار است: در هر کاری که انجام می دهید؛ با سایر انسان ها طوری رفتار کنید که دوست دارید با شما رفتار کنند‍‍ [4]. منابع [1] اتیکنسون آر. اف. "درآمدی به فلسفه اخلاق"، ترجمه سهراب علوی نیا، مرکز ترجمه و نشر کتاب تهران، 1370. [2] turban e., mclean e. and wetherbe j, “information technology for management: transforming business in the digital economy”, john wiley & sons, inc., 2002. [3] charmonman s., “information technology morality and ethics”, university of thailand, 2008. [4] capurro r., “ethical challenges of the information society in the 21st century”, university of applied sciences, 2000, 32, p. 257 – 276. پی نوشت ها 1. ethics 2. morality 3. moral philosophy 4. moralists 5. information rights 6. privacy commissioner’s office (pco) 7. information availability 8. access 9. intellectual property (ip) 10. patent 11. copy right 12. trade secrets 13. trademark 14. no free lunch 15. responsibilities and control 16. utilitarian rule 17. kant * دکترای مدیریت سیستم ها

منبع : جام جم آنلاین  تاریخ : 3   آبان   1388  شاخه : فن آوری اطلاعات